گفت و گو با حجت الاسلام یعقوب نژاد، در یادبود مرحوم دکتر عباس حُرّی
23 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
تعداد شرکت کننده : 0

دکتر عباس حرّی چهره ماندگار و پدر علم اطلاع رسانی ایران، از موسسان اصطلاح نامه علوم اسلامی و عضو شورای سیاست گذاری مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی بود که شنبه 7 اردیبهشت ماه در سن 77 سالگی دار فانی را وداع گفت. برای آشنایی بیشتر با چهره علمی این استاد فقید، با حجت الاسلام والمسلمین محمد هادی یعقوب نژاد، عضو هیئت علمی و مدیر مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی و از همکاران دکتر حرّی، گفت و گویی داشته ایم که نظرتان را به متن آن جلب می نماییم.

برای شروع بحث ،لطفا به طور اجمال یک بیوگرافی کلی از دکتر عباس حری برای ما بفرمایید ؟

دکترعباس حری در خانواده ای روحانی از سلاله شیخ حُرّ عاملی، صاحب وسایل الشیعه، در مشهد به دنیا آمد.از ناحیه پدری اش پشت اندر پشت روحانی بودند.ایشان بعد از اتمام دانشسرای مقدماتی وارد شغل معلمی شد. همزمان در دورة زبان عربی شرکت کرد و تا اتمام کتاب سیوطی خواند.ایشان لیسانس رشته‌ زبان و ادبیات انگلیسی را از مشهد ، کارشناسی ارشد رشته کتابداری را از دانشگاه تهران و دوره دکتری را از دانشگاه کیس‌وسترن اخذ کرد.

دکتر حری به بحث درباره نظریه های اطلاعات از جمله نظریه ریاضی، نظریه معنا شناختی، نظریه سایبرنتیکی، و اخیراً نظریه کوانتومی اطلاعات تسلط خاصی داشت و در این زمینه آثاری نیز عرضه کرد.وی به رویکردهای دیگری نیز، با استفاده از استدلال استعاری، در زمینه اکولوژی اطلاعات، اختلاف پتانسیل اطلاعاتی، و نیز روش اطلاع شناختی علاقه مند بود.

نحوه آشنایی شما با ایشان چگونه و از چه زمانی بود؟

از اوایل دهه 60با توجه به زمینه های ایجاد شده آغاز روابط ایشان با حوزه علمیه قم فراهم شد و ایشان نیز با رغبت فراوان همراهی می کرد. سال 1368 کلاس های آموزش نمایه سازی و اصطلاح نامه از سوی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در شهر قم برگزار می شد که مدرس این دوره ها دکتر عباس حری بود و این اولین آشنایی من با ایشان بود. این ارتباطات در مباحث ایجاد اصطلاح نامه ها پررنگ تر شد .اوج این همکاری ها در بحث داوری اصطلاح نامه ها بود که ایشان با دقت فراوان، آثار مرکز را مورد بررسی قرار می داد و تذکرات راه گشای خود را همیشه لحاظ می کرد. برای نمونه دستخط ایشان درمورد اصطلاح نامه علوم قرآنی در سال 1375 در اسناد مرکز موجود است.وقتی ایشان را به قم دعوت می کردیم در برخی جلسات ساعت های طولانی از دکتر بهره می بردیم. گاهی این جلسات از ساعت 9صبح تا 4 عصر به طول می انجامید که در پایان آن مرحوم با روحیه ای باز و نکته سنجش و با زبانی لطیف، خستگی را از تن همه می برد.با وجود فشردگی و طولانی بودن این گونه جلسات هیچگاه شکایتی نکرد. او سعه صدر بی نظیری داشت.

با توجه به تحصیلات آکادمیک ایشان، نوع ارتباط دکتر با حوزه علمیه به چه صورت بود؟

پروفسور حری علاوه بر اینکه تربیت یافته خانواده ای متدین بود اجداد ایشان از ناحیه پدر تا چندین نسل روحانی بودند.از طرفی علاقه های درونی و به نوعی تعلق خاصی به حوزه علمیه داشت و این مطلب را بارها به انحای مختلف نشان می داد. در دوره تحصیل در دانشسرای مقدماتی به کانون نشر حقایق اسلامی پیوست که اداره آن را مرحوم محمدتقی شریعتی پدر دکتر علی شریعتی بر عهده داشت. به گفته دکتر، مطالعه کامل متن اصلی نهج البلاغه و صحیفه سجّادیه همزمان با دوره لیسانس، برای او نوید بخش نگاه تازه ای بود.مروری بر پرونده کارها و طرح های پژوهشی دکتر بیان کننده دقت مومنانه او در امور بود. مثلا، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی و واحد اطلاعات بنیاد دایرةالمعارف اسلامی . او در گذشته نیز در نقد عالم سوم پوپر، تحلیل نظر ابن خلدون در باب تألیف و جست و جوی مبانی تحلیل استنادی غرب در علم الحدیث و علوم اسلامی قلم زده بود.همواره یکی از دغدغه های ایشان مباحثی در باب علوم اسلامی بود که حتی در برخی موارد با ارسال طرح به صورت خودجوش و کاملا بدون چشمداشت مسئله را پیگیر میشد. برای نمونه می توان به طرح "فرهنگستان علوم اسلامی" ایشان اشاره کرد که در تیرماه سال1375 طی نامه ای از بنده خواسته بودند از طریق مرحوم آیت الله معرفت با مقام معظم رهبری در میان بگذارم تا به سرانجام برسد. حتی در انتهای نامه خود این را تصریح کرده بودند که "اگر مناسب تشخیص داده شد که طرح با امضای فرد دیگری به استحضار ایشان (مقام معظم رهبری)برسد از نظر بنده منعی ندارد".این نهایت تواضع و اخلاص فرهیخته ای چون دکتر عباس حری بود. از این دست موارد کم نبود که نشان از عمق اعتقاد ایشان به حوزه علمیه و نظام اسلامی داشت. حتی چنان پیگیر این مسئله بودند که بعد از گذشت 16 سال از آن نامه در نامه دیگری در تاریخ 30 فروردین 1391 خواستار جدی تر نگاه کردن به موضوع شده، ضمن بیان مطالبی دقیق، از علت آن پیشنهاد سخن به میان آورده بود.متن نامه به گونه ای است که هرخواننده ای، نویسنده نامه را استاد مسلّم تاریخ علم و فلسفه در نظر می آورد. اهل تحقیق را به خواندن این یک صفحه سفارش می کنم.

اگر خاطره ای از دکتر به یاد دارید که مناسب می دانید بفرمایید.

تمام لحظات انسان های متفکر درس آموز است در حال حاضر موردی که بیاد دارم مربوط به چهارمین کنگره بین المللی کتابداران و اطلاع رسانان مسلمان (کاملیس4) است که خرداد 1374 در تهران برگزار شد. دکتر نایب رییس و دبیر این کنگره بین المللی بود که به هرحال از نظر ظاهر عنوان مهمی بود ولی تواضع و اعتقاد قلبی او  برایم بی بدیل بود.چرا که مدتی قبل از برگزاری کنگره از من خواست که در مورد اصطلاح نامه علوم اسلامی مقاله علمی تدوین کنم، حال آنکه خود ایشان استاد برجسته این رشته بود و در طراحی و تاسیس اصطلاحنامه جامع علوم اسلامی نقش کلیدی داشت.وقتی من از ایشان علت را جویا شدم در جواب گفت:می خواهم فردی با لباس روحانی در این اجلاس بین المللی در زمینه تخصصی موضوع کنگره بالای سن اجلاس ظاهر شده و سخنرانی کند. ایده تبلیغی اسلام از نظر دانشمند فرهیخته ای چون حری اینچنین بود.

از طرفی ایشان جزو معدود افرادی بود که توانسته بود عناصر در ظاهر مخالف را باهم جمع کند، مثل علم و اخلاق یا هوش و سخت کوشی!به گفته بسیاری از دوستان نزدیک ایشان، حالا که دکتر از دنیا رفت هر چه فکر میکنم نمیتوانم از او بدی به یاد بیاورم.

آیا موارد دیگری در حوزه دین بود که دکتر در آن تاثیر گذار بوده باشد؟

بله، او انسان تلاشگر و خدومی بود، در جهت اعتلای و اشاعه فرهنگ اسلامی آرام و قرار نداشت.برخی مواردی که بنده مطلع بودم و به یاد دارم اینهاست:

  1. همکاری برای طراحی و ایجاد اصطلاح نامه علوم اسلامی: از سال 1372 با دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم – واحد اصطلاح نامه که در سال 1384 به مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی ارتقا یافت- که تا همین اواخر این تعامل ادامه داشت.این اصطلاح نامه در نوع خود بی نظیر و کاملا بومی و بنیادی بود که برای اولین بار در جهان اسلام عملی می شد.دکتر از موثرترین اساتید این کار سترگ بود که همواره بی چشم داشت همراهی می کرد.
  2. همکاری در برنامه‌ریزی و طرح علمی دانش‌نامه‌ جهان اسلام؛ به همراه دکتر مهدی محقق و عبدالحسین آذرنگ .
  3. از موسسان بنیاد دایرةالمعارف اسلامی با دکتر مهدی محقق
  4. همکاری در طراحی اصطلاح نامه امام خمینی (ره)
  5. دبیر نخستین همایش بین المللی جوانِ مسلمان و رسانه
  6. عضو هیات ممیزه نظارت بر فعالیت های اعضای هیات علمی بنیاد دایره المعارف اسلامی

دکتر حری به معنای واقعی کلمه متدین و متخلق به اخلاق نیکو بود.روحانی نبود اما واقعا به روحانیت معتقد و علاقه مند بود. در مجموعه آثار او (اعم از مکتوب یا سخنرانی ها) که نگاه می کنیم رنگ دینی آن مشهود است. از همکاری با بنیاد شهید انقلاب اسلامی در نظارت بر طرح نمایه سازی وصایای شهدا و نظارت بر طرح فهرست مطالب شهید و شهادت در مطبوعات فارسی ایران تا ارائه، تالیف یا ترجمه مقالات متعدد در مورد اطلاعات اسلامی.

می توانید گزیده ای از آثار دکتر را برای ما بفرمایید؟

آثار متعددی از این استاد برجسته در زمینه تألیف و ترجمه منتشر شده است.نگارش مقالات متعدد و کتاب های تألیفی یا ترجمه‌ای، سردبیری چند مجله‌ تخصصی و اطلاع رسانی و ... بخشی از برکات علمی او بود. از آن جمله می‌توان به تألیف کتاب‌های«آیین نگارش علمی»، «اطلاع رسانی: نظام‌ها و فرآیندها»، «اطلاع رسانی: نگرش و پژوهش‌ها»، «توسعه نظام ملی کتابخانه های عمومی ایران» با همکاری دکتر جعفر مهراد، «شیوه بهره­گیری از کتابخانه»، «شیوه های استناد در نگارش های علمی: رهنمودهای بین‌المللی» با همکاری اعظم شاهبداغی، «فهرست کوچک سر عنوان‌های موضوعی»، «کتابخانه آموزشگاهی در مدرسه کتابخانه مدار»با همکاری دکتر نرگس نشاط، «کسانی که جامعه را می سازند»، «مراجع و بهره‌گیری از آنها»، «مروری بر اطلاعات و اطلاع رسانی» -این کتاب در آن ایام کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد- و ترجمه کتاب‌های «اصطلاحنامه فرهنگ، ارتباطات، و اطلاعات» ، «راهنمای تهیه و گسترش اصطلاحنامه یک‌زبانه» اثر درک آوستین و پیتر دیل و «اصطلاحنامه بین‌المللی توسعه فرهنگی یونسکو»و ده‌ها مقاله ارزشمند در نشریات داخلی و خارجی اشاره کرد.

دکتر حری دانش فوق‌العاده‌ای داشت؛ او به جز رشته‌ی خاص تحصیلی‌اش، در زمینه‌ی هنر و ادبیات نیز صاحب‌نظر بود.

با تشکر از وقتی که به ما دادید.

آدرس اینترنتی